لباس ارایش ماشین کارت و دسته گل و کیک و حلقه عروس.لباس شب وعصر.شینیون.ماسک صورت.ارایش ابرو.مو.لب.رنگ و بافت مو.مانیکور

 
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری - ساعت ٤:٥۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٢٢
 

شلوار زنانه نیز لباسی گشاد و لیفه‌دار است که تا زانو از پارچه‌ای ساده تهیه و از زانو به پایین تنگ شده و به پارچه‌ای آستردار که ماهرانه سوزن- دوزی شده وصل می‌شود و تا مچ پا را می‌پوشاند.
بالاپوش سنتی زنان ترکمن بر چند گونه است که به نام‌های "چاود، کورته و چرفی" نامیده می‌شود و هریک خصوصیات خاصی دارد.
روسری‌های زنان ترکمن نیز به نام‌های "یالق (روسری)، یوپک یالق (روسری ابریشمی) و چارقد" نامیده می‌شود که چارقد روسری بزرگ، گلدار و گران قیمتی به صورت چارگوش است که بانوان آن را به صورت لچک سه گوش بر سر می‌اندازند و معمولا با زمینه تیره و گلهای رنگارنگ و زیبا می‌باشد.
"چاشو" نیز روسری مخصوصی است که امروزه کاربرد آن تنها به استفاده در جشن عروسی محدود شده و نوعروسان با برسر کردن آن از خانه پدری و به خانه بخت می‌روند و حداکثر چند روز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
"گل میخ‌لی" و "قرمه‌گوش" نام کفش و چکمه‌های سنتی بانوان ترکمن است که امروزه تنها نامی از آن مانده است. در گذشته چکمه‌های ساق کوتاه را زنان شوهردار می‌پوشیدند، ولی امروزه این تفاوتها از میان رفته و "آلین دانگی" (پیشانی بند) تنها وجه ممیزه دوشیزگان از بانوان است.
شایان ذکر است که زیبایی این لباس‌ها باعث شده که امروزه به رغم وجود تنوع بسیار در تولید لباس و نیز مدهای مختلفی که هر روز رواج پیدا می‌کند، همچنان پا برجا باشد.


چارپی یا لباس محلی ترکمن .همراه با نقش های بسیار قدیمی لباس ترکمن اصیل (


پوشش‌ و لباس‌ ترکمن‌ها را در وهله‌ اول‌ می‌توان‌ به‌دو دسته‌ سنتی‌ و امروزین‌ تقسیم‌ کرد. پوشش‌ سنتی‌ یا قدیم‌ تا قبل‌ از تلاش‌های‌ رضاخان‌ در جهت‌ یکدست‌ کردن‌ شکل‌ لباس‌ در ترکمن‌ صحرا - وکل‌ ایران‌ - استفاده‌ می‌شد و پوشش‌ جدید که‌ تداول‌ آن‌ به ‌دوره‌ بعد از یکدست‌ شدن‌ شکل‌ لباس‌ مربوط بوده‌ و تاحال‌ حاضر تداوم‌ دارد.

پوشش‌ سنتی‌
لباس‌های‌ ترکمنی‌ از مواد گوناگونی‌ چون‌ ابریشم‌،پوست‌، کتان‌ و پنبه‌ فراهم‌ می‌شد. البسه‌ اصیل‌ ترکمنی‌ اعم‌از مردانه‌ و زنانه‌ از جنس‌ ابریشم‌ بود و لذا با توجه‌ به‌اهمیت‌ ابریشم‌، ارائه‌ توضیحی‌ مختصر در مورد تهیه‌ وتولید آن‌ ضروری‌ می‌نماید.
پرورش‌ کرم‌ ابریشم‌ و تهیه‌ پیله‌ ابریشم‌ بر عهده‌زنان‌ بوده‌ است‌. از نخ‌ ابریشم‌ پارچه‌های‌ ابریشمی‌می‌بافتند که‌ در دستگاه‌ ساده‌ای‌ به‌ نام‌ «تارا» tara عمل‌می‌امد. بعد از تهیه‌ ابریشم‌ آن‌ را بوسیله‌ چرخ‌ دستی‌ تاب‌داده‌، با رنگهای‌ طبیعی‌ همچون‌ قرمزی‌، انار دانه‌، پوست‌انار، بویا، نیل‌ و دیگر گیاهان‌ صحرایی‌ رنگزا رنگ‌ می‌کردند. این‌ پارچه‌ ابریشمین‌ غالباً در عرض‌ تقریبی ‌نیم متر بافته‌ شده‌، طول‌ آن‌ تا تمام‌ شدن‌ چله‌ ادامه‌ داشت‌.
در مبحث‌ لباسهای‌ سنتی‌، پوشاک‌ مردان‌ و زنان‌ باهم‌ تفاوتهای‌ کمی‌ داشت‌.
لباس‌ مردان‌: لباس‌های‌ مردان‌ را می‌توان‌ در چهارقسمت‌ تن‌ پوش‌، شلوار، کلاه‌ و کفش‌ بررسی‌ کرد.
الف‌ - تن‌پوش‌ها:
ـ دون‌(don) : لباس‌ اصیل‌ ترکمنی‌ ردای‌ بلندی‌ بودکه‌ از ابریشم‌ دوخته‌ می‌شد و تا زیر زانوان‌ می‌رسید و«دون‌» نام‌ داشت‌. دون‌ بنا به‌ رنگ‌ و نوع‌ بافت‌ بر دو نوع‌بود. اگر از ابریشم‌ کاملا قرمز رنگ‌ دوخته‌ می‌شد، «قیزیل‌دون‌» یا «قیرمیز دون‌»(Gyzyl/ Gyrmyz don) و اگر ازابریشمی‌ دوخته‌ می‌شد که‌ رنگ‌ آن‌ متمایل‌ به‌ زرد بوده‌ وبافت‌ پارچه‌ آن‌ یکنواخت‌ نباشد، - در واقع‌ رنگارنگ‌ و راه‌راه‌ باشد - «قارما دون‌»(Garma don) نام‌ داشت‌.
بر حاشیه‌ دون‌ نوارهای‌ سوزن‌دوزی‌ از نوع‌ «آلاجا» (Alaja) (دو نخ‌ تافته‌ سیاه‌ و سفید یا تیره‌ و روشن‌) وجودداشت‌ که‌ به‌ زیبایی‌ این‌ لباس‌ می‌افزود. بر کمره‌ دون‌کمربندی‌ از شال‌ (گاه‌ آراسته‌ به‌ نقره‌) می‌بستند که‌ به‌ آن‌ قوشاق (‌ (Guşak و یا «تیرمه‌ شال‌» (Tirme ) می‌گویند.
ـ چأکمن ‌ Çäkmen: بالاپوشی‌ است‌ بلندتر ازکتهای‌ کنونی‌ که‌ از کرک‌ شتر تهیه‌ می‌شود. چأکمن‌ تهیه‌شده‌ از کرک‌ ظریف‌ و مرغوب‌ را «اینچه‌ چأکمن‌» (inçe çäkmen) و چأکمنی‌ را که‌ از کرک‌ زبر تهیه‌ می‌شود «یوغین‌چأکمن‌» (Ýogyn ) می‌نامند.
ـ ایچمک‌ Içmek: یا پوستین‌ که‌ در هوای‌ سرداستفاده‌ می‌گردد و بنا به‌ نوع‌ پوستی‌ که‌ از آن‌ تهیه‌ می‌شد،انواع‌ مختلفی‌ داشت‌. پوشت‌ به‌ کار رفته‌ در ایچمک‌ دباغی‌شده‌ و سپس‌ با انواع‌ مواد طبیعی‌ به‌ رنگ‌ زرد در آورده‌می‌شود.
ـ کوینک‌ Köýnek: که‌ پیراهنی‌ ساده‌ و فاقد یقه‌بود و یا یقه‌ای‌ کوتاه‌ و مدور و بدون‌ دکمه‌ داشت‌; باآستین‌هایی‌ بلند که‌ به‌ جای‌ دکمه‌، بندهایی‌ در آن‌ به‌ کارمی‌رفت‌. پیراهعن‌ دیگری‌ نیز دوخته‌ می‌شد که‌ آن‌ هم‌ساده‌، منتها دارای‌ یقه‌ کج‌ یا کناری‌ بود. این‌ یقه‌ باسوزن‌دوزی‌های‌ مفصلی‌ زینت‌ داده‌ می‌شد و سرآستینش‌ نیز گلدوزی‌ شده‌ بود.
ب‌ - شلوار:
شلوار مردانه‌ عبارت‌ از تنبان‌ گشادی‌ بود که‌رشته‌ای‌ پنبه‌ای‌ لیفه‌ آن‌ را تشکیل‌ می‌داد و سر آن‌ را گاه‌ با«هوتاز» (Hotaz) یا منگوله‌ می‌آراستند. این‌ شلوار «بالاق‌»(Balak) نام‌ داشت‌.
ج‌ - کلاه‌ها:
ـ تلپک‌(Telpek) کلاه‌ پوستی‌ با پشم‌های‌ نسبتاًبلند که‌ انواع‌ گوناگون‌ داشت‌ که‌ عبارتند از: 1 - دوومه‌تلپک‌ (Düwme T.) 2 - بوخار تلپک‌
(Buhar T.) 3 - شیپیرما تلپک‌ (قypyrma T.).
ـ بؤروک‌ (Börük): یا عرقچین‌ که‌ غالباً با نقوش‌گوناگون‌ سوزن‌دوزی‌ می‌شد و در برخی‌ لهجه‌ها تاخیا(Tahýa) یا تایخا (Taýha) خوانده‌ می‌شد.
د - کفش‌:
ـ چکمه ‌ çekme: اصلی‌ترین‌ پاپوش‌ مردان‌چکمه‌های‌ بلند چرمی‌ با نوک‌ برگردان‌ بود. و در ترکمنی ‌نیز «چکمه‌» نام‌ داشت‌.
ـ چاریق‌(Çaryk) : چوپانان‌ از پوست‌ گاو چارقی‌تهیه‌ می‌کردند که‌ مخصوص‌ استفاده‌ در صحرا و خاک‌نرم‌ است‌.
ـ دولاق‌ Dolak قبل‌ از پوشیدن‌ چارق‌ پارچه‌ای‌دستباف‌ دور پا تا ساق‌ می‌پیچیدند که‌ حکم‌ محافظ و یاجوراب‌ را داشت‌ و «دولاق‌» نامیده‌ می‌شد.
ـ چپک‌ Çepekیا یلکن‌(Ýelken) پاپوش‌تابستانی‌ بود که‌ از پوست‌ شتر تهیه‌ می‌شد و شبیه‌سرپایی‌های‌ امروزین‌ سبک‌ و راحت‌ بود.
زیور آلات‌ و آرایش‌ لباس‌های‌ مردانه‌ به‌ تنوع‌ و تعددزیور زنان‌ نبود و تنها منحصر به‌ آرایش‌ کمربند وکناره‌های‌ «دون‌» و نیز سوزن‌دوزی‌ «بوروک‌» بود.
لباس‌ زنان‌: لباس‌های‌ زنان‌ ترکمن‌ بسیار متنوعاًست‌. این‌ نوع‌ تنوع‌ علت‌ و فلسفه‌ خاصی‌ دارد که‌ بادوره‌های‌ سنی‌ آنان‌ مرتبط است‌. همچنین‌ زنان‌ و دختران‌ ترکمن‌ از لباس‌هایی‌ با زیورآلات‌ گوناگون‌ استفاده‌می‌کنند که‌ تنوع‌ جالب‌ توجهی‌ دارد. ذیلا به‌ بررسی‌اجمالی‌ پوشش‌ زنان‌ ترکمن‌ در گذشته‌ می‌پردازیم‌ که‌ به‌چهار قسمت‌ تقسیم‌ می‌شود:
الف‌ - تن‌پوش‌ها
ـ کؤینک‌(Köýnek) زنان‌ ترکمن‌ پیراهن‌های‌ابریشمین‌ می‌پوشیدند که‌ غالباً به‌ رنگ‌ قرمز بود و«قیرمیز کؤینک‌» (Gyrmyz K.) نام‌ داشت‌، و در قسمت‌ یقه ‌و سر آستین‌ سوزن‌دوزی‌ می‌شد.
پیراهن‌ سه‌ قسمت‌ داشت‌: ینگ‌ Ýeň یا آستین‌ یان‌(Ýan) یا پهلو و آشیری‌ Aşyryیا دامن‌ بر روی‌ پیراهن‌شال‌ یا کمربندی‌ بسته‌ می‌شد. دختران‌ از کمربندی‌ آراسته‌به‌ دانه‌های‌ کوچک‌ و ریز منجوق‌ استفاده‌ می‌کردند که‌«مونجوق‌ قوشاق‌» (Monjuk Guşak) نامیده‌ می‌شد.
یقه‌ پیراهن‌ را با «گل‌ یقه‌» (Gül Ýaka) می‌آراستند.«بوقاو» (Bukaw) سینه‌ریز نقره‌ای‌ درشتی‌ بود که‌ ازگردن‌ می‌آویختند.
ـ چابیت‌ çabyt: بالاپوشی‌ بود که‌ زنان‌ ترکمن‌ برروی‌ پیراهن‌ می‌پوشیدند.
دختران‌ برای‌ دوران‌ عروس‌ شدن‌ نیم‌ تنه‌ مخصوص‌تهیه‌ می‌دیدند که‌ پر از سوزن‌دوزی‌ و آویزه‌هایی‌ از سکه‌و پولک‌های‌ نقره‌ بود.
ب‌ - شلوار
ـ بالاق‌ Balak یا شلوار. انتهای‌ پاچه‌ شلوار زنانه‌سوزن‌دوزی‌ مفصلی‌ داشت‌ که‌ به‌ اسامی‌ گوناگونی‌خوانده‌ می‌شد. از جمله‌: دویه‌ کله‌، سکدیرمه‌ چویچه‌، ایکی‌حورمان‌، دو و غیره‌ که‌ به‌ ترتیب‌ از پایین‌ تا نزدیکی‌ ساق‌پا را تشکیل‌ داد.
ب‌ - کلاه‌ و روسری‌
ـ بؤروک‌ Börük یا عرقچین‌ که‌ قبلا توضیح‌ داده‌شد. روی‌ این‌ کلاه‌ گرد و صاًف‌ (بدون‌ برجستگی‌) بود و دختران‌ آن‌ را با زینت‌ آلات‌ نقره‌ای‌ منجمله‌ پولکی‌ و قبک‌ها می‌آراستند. دختران‌ غالباً بؤروک‌ را بر سر گذاشته‌ و ازروسری‌ استفاده‌ نمی‌کردند.
ـ توپبی‌ (Topbi) وقتی‌ دختر ترکمن‌ عروسی‌می‌کرد، به‌ جای‌ بؤروک‌ یا کلاه‌ دخترانه‌ پیشانی‌بندی‌ راجایگزین‌ می‌کرد که‌ در نزد طوایف‌ و قبایل‌ گوناگون‌ بانامهای‌ توپبی‌، هاساوا(Hasawa) ، آلین‌دانگی‌(Alyndaňy) و... شهرت‌ داشت‌.
ـ انواع‌ روسری‌: در میان‌ برخی‌ از طوایف‌ همچون‌یموت‌ Ýomut و... روسری‌هایی‌ به‌ نام‌ چأشو(çäşew) رواج‌ داشت‌ که‌ خود بر چند نوع‌ است‌ از قبیل‌:اریش‌ چأشو، المینچه‌ چأشو، آتلاز چأشو، قارتما چأشوو چأشو چارقد که‌ عموماً به‌ روسری‌ مربعی‌ شکل‌ وابریشمین‌ اطلاق‌ می‌شود.
در میان‌ برخی‌ از ترکمنها نیز روسری‌ بر دو قسم‌بود: یکی‌ نسبتاً ضخیم‌ با سوزن‌دوزی‌ مفصل‌ که‌ به‌ آن‌کورته‌ Kürte می‌گفتند و دیگری‌ بافته‌ای‌ از ابریشم‌ نازک ‌که‌ قینگاچ ‌ Gyňaç نام‌ داشت‌ و این‌ روسری‌ خود بر دونوع‌ بود: قیرمیزی‌ قینگاچ‌، کله‌لی‌ قینگاچ‌.
د- کفش‌
کفش‌ زنان‌ ترکمن‌ را غالباً هنرمندان‌ محلی‌می‌دوختند. کفش‌هایی‌ نظیر گل‌ میخ‌لی‌، قیرما کفش‌ با نوک‌برگردان‌ و پاشنه‌ای‌ بلند در میان‌ آنها استفاده‌ می‌شد.
گفتیم‌ که‌ زنان‌ ترکمن‌ از زیورآلات‌ گوناگونی‌استفاده‌ می‌کردند که‌ از آن‌ جمله‌ است‌: آچارباغ‌ و ساچ‌باغ‌که‌ نوعی‌ موبند زینتی‌ است‌. گول‌یقه‌، قولاق‌حالقا یاگوشواره‌ که‌ انواع‌ مختلفی‌ چون‌ آیلی‌ حالقا، تومارچاقلی‌حالقا و... دارد.
بیله‌زیک‌ یا بوزه‌لیک‌، دستبندی‌ بود که‌ بر مچ‌ دست‌می‌بستند و


 
comment نظرات ()